Kościół Parafialny pod wezwaniem Matki Bożej Częstochowskiej w Dzianiszu

Dzianisz

Pierwsza wzmianka o miejscowości znajduje się w akcie erekcyjnym Parafii rzymskokatolickiej Czarny Dunajec w roku 1605.  To początki wsi powstającej na wyrębach i polanach leśnych.

Wieś Dzianisz położona jest na łagodnych wzgórzach wzdłuż Dzianiskiego Parku po północnej stronie Pasma Gubałowskiego na wysokości od 800 do 1100 m.n.p.m. Jej nazwa wywodzi się prawdopodobnie z wołoskiego zestawienia „Dzea-nysz” (potok w dolinie). W 1619 roku wielkorządca krakowski i starosta nowotarski Stanisław Witowski nadał przywilej Walentemu Pietrzykowskiemu na założenie wsi oraz wytyczenie granic borów i lasów. W nadaniu z 17 lipca 1619 r. czytamy: Przychylając się do przywileju Króla Jego Mości Pana mego Miłościwego, który mi na osadę miasteczek i wsi w starostwie nowotarskim dać raczył, pozwalam na gruncie dzierżawy nowotarskiej, wieś osadzić, który grunt oznaczam. Począć ma takową wieś osadzić z wierzchu góry Butorowej na dół rzeki Dzianysz, aż do rzeki Czarnego Dunajca, na wszerz z jednej strony od wierzchu góry Ostrysza na drugą stronę za Czyszczyny. Młyn, folusz, karczmę pozwalam zbudować. Na kościół naznaczam dwa łany. Wieś ta ma być prawa wołoskiego jakiego tam i inne wsi zażywają”. Nadanie to zatwierdził 30 stycznia 1630 r. w Warszawie król Zygmunt III Waza. Ród Pietrzykowskich wkrótce wymarł a wójtostwo wielokrotnie zmieniało właściciela. Ostatnim wójtem dzianiskim za czasów I Rzeczpospolitej był Józef Wojnarowski. W roku 1812 powstała pierwsza szkoła pokątna w Dzianiszu. Po upadku I Rzeczpospolitej starostwo nowotarskiej przejęte zostało przez skarb austriacki i podzielone na części wystawione na sprzedaż. Skarb austriacki odsprzedał wójtostwo Dzianisz Aleksandrowi Zakrzewskiemu. Ten zaś w 1852 r. odstąpił je Karolowi Hauerowi. Od nich to miejscowa ludność stopniowo wykupywała dobra wójtowskie. Dzianisz wraz z sześcioma innymi miejscowościami, wszedł w skład tzw. Dóbr czarnodunajeckich. Mieszkańcy Dzianisza wzięli licznie udział w Powstaniu Chochołowskim w 1846 r. Świadczy o tym urzędowy wykaz uczestników powstania sporządzony w następnym roku, gdzie znaleźć można szereg nazwisk dzianiskich chłopów.

Historia Kościoła Parafialnego w Dzianiszu.

Od początku istnienia wieś Dzianisz należała do parafii Czarny Dunajec. W roku 1817 utworzona została parafia w Chochołowie i wówczas Dzianisz znalazł się w jej składzie. W dniu 24 stycznia 1926 r. zostało założone Ognisko Związku Podhalan w Dzianiszu. W tej to organizacji zrodziła się myśl o budowie kościoła. W dniu 19 grudnia 1926 r. zostało zwołane zebranie wiejskie przez wójta Józefa Pawlaka i sołtysa Jana Zubka (Majchra). Przy licznej frekwencji mieszkańców wsi z wielkim entuzjazmem, jednogłośnie podjęto uchwałę o budowie kościoła. Przygotowania do budowy trwały 6 lat. Powołano Komitet Budowy kościoła, którego przewodniczącym został prezes miejscowego Ogniska Związku Podhalan Jan Bukowski (Plebonek). W końcu 1931 r. małżeństwo Anna i Józef Tylka (Kubiatka) oraz bracia Jan i Jacek Tylka (z Pyzowianów) postanowili dobrowolnie darować swe działki pod budowę kościoła. W styczniu 1932 roku przystąpiono do prac. Po pozytywnym stanowisku Krakowskiej Kurii Arcybiskupiej w sprawie budowy kościoła i zatwierdzeniu projektu, który wykonał inżynier-architekt Stefan Majer. 29 września 1932 roku przystąpiono do prac ziemnych. Fundamenty wykonano do 10 listopada, a budulca-kamienia użyto z rozbiórki muru dworskiego na Zagrodach. W rok 1933 zgromadzono materiał budowlany, a w szczególności drewno budulcowe. Głównym dostawcą drewna był Zarząd Lasów 7 Gmin w Witowie oraz dobrowolne datki mieszkańców Dzianisza jak również mieszkańców sąsiednich wsi: Cichego, Witowa, Chochołowa i wielu inny darczyńców. W maju 1934 roku rozpoczęto prace ciesielskie i stolarskie, które trwały do 1937 roku. Prace te były wykonywane przez mieszkańców Dzianisza. Pracami około fundamentu i murarskimi kierował majster Wojciech Stopka-Borowy, zaś ciesielskimi Stanisław Fudala (Siuda-Pawłów), Andrzej Pabin (Złoza) i Jakub Tylka (Kostek), a stolarskimi Karol Gruszka (Jędros). Szalunkiem wnętrza kościoła zajął się Andrzej Zubek (Odwodzian) z brygadą. W 1936 roku poświęcenia kamienia węgielnego i krzyża na wieży dokonał proboszcz Chochołowa ks. Kazimierz Rzeszódko. Artystyczny krzyż bezpłatnie wykonał miejscowy kowal Józef Kamiński. Obrano patronkę kościoła Matkę Bożą Częstochowską. 10 października 1937 roku kościół został poświęcony przez proboszcza parafii Chochołów ks. Józefa Sosina. W 1939 roku zakupiono od firmy Felczyńskich 4 dzwony. Po wybuchu II wojny światowej mieszkańcy ukryli dzwony kościelne, chroniąc je przed złomowaniem na cele wojenne dla okupanta. W styczniu 1940 roku Książę Arcybiskup Adam Sapieha przydzielił pierwszego duszpasterza do Dzianisza ks. Władysława Wojciecha. W tym roku zbudowano plebanię. W 1942 roku dotychczasowy duszpasterz został przeniesiony do parafii Zakopane. Na jego miejsce został przydzielony ks. Antoni Burda, który przebywał do końca 1945 roku. W 1946 roku duszpasterstwo objął ks. Albin Marszałek. Po długich staraniach 26 maja 1949 roku kardynał Adam Sapieha erygował parafię Dzianisz, a ks. Albin Marszałek został jej pierwszym proboszczem. 26 sierpnia 1957 roku  w 300-lecie ślubów króla Jana Kazimierza ks. proboszcz Albin Marszałek wraz z parafianami złożył uroczyste śluby Matce Bożej. 19-20 maja 1958 roku odbyła się pielgrzymka Dzianiszan do Częstochowy, gdzie została poświęcona kopia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej. I tegoż dnia przywieziona uroczyście do Dzianisza. 10 listopada tego roku ks. biskup Karol Wojtyła, późniejszy Ojciec Święty Jan Paweł II, dokonał konsekracji głównego ołtarza. Zaś 29 października 1960 roku ks. biskup Julian Groblicki konsekrował dwa boczne ołtarze.

Duszpasterze Kościoła w Dzianiszu:

Ks. Władysław Wojciech – administrator /1940-1942/

Ks. Antoni Burda – administrator /1942-1945/

Ks. Albin Marszałek I – szy proboszcz /1946-1961/

Ks. Emil Niemiec proboszcz /1961-1985/

Ks. Ignacy Sidzina – administrator /1973-1975/

Ks. Ludwik Wąchal – proboszcz /1985-2004/

Ks. Stefan Urban – proboszcz /2004-2023/

Ks. Zbigniew Zięba – administrator /2023-2025/

Ks. Piotr Fąfrowicz – proboszcz /2025-

Kościół w Dzianiszu o układzie bazylikowym zbudowany został na wysokiej kamiennej podmurówce. Do korpusu kościoła przylega wysmukła wieża, na której osadzona jest izbica nakryta iglicą z czterema małymi wieżyczkami. Nad prezbiterium i nawami wznoszą się dachy dwuspadowe o osobnych kalenicach. Z zewnątrz cały kościół obity jest gontami z wyjątkiem ściany nawy głównej oraz izbicy, która jest oszalowana deskami. Bryła świątyni nawiązuje do tradycji podhalańskich  gotyckich kościołów drewnianych. Wnętrze kościoła oszalowane jest deskami ułożonymi w jodełkę. Ołtarz główny oraz ołtarze boczne pochodzą z końca lat pięćdziesiątych. W ołtarzu głównym, który ma formę tryptyku, widnieje obraz Matki Bożej Częstochowskiej, który jest przesłaniany wizerunkiem Matki Bożej Rychwałdzkiej. W lewym bocznym ołtarzu widnieje obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa, zaś w prawym bocznym obraz św. Józefa. Wszystkie obrazy w ołtarzach są dziełem artysty Adama Witkowskiego, konserwatora zabytków na Wawelu. Po bokach olejnych obrazów ołtarzowych umieszczone są techniką intarsji obrazy świętych a w bocznych nawach Stacje Męki Pańskiej. Na chórze znajdują się organy piszczałkowe 12-to głosowe. Światła do świątyni dostarczają witraże w prezbiterium i w nawach. Nowy ołtarz soborowy, ambonkę i krzesła rzeźbione wykonał Edward Staszel (Mancok). Prace przy remoncie kościoła prowadzi majster Władysław Kukulak (Siuster) z synami. Wyposażenie kościoła jest dziełem miejscowych Dzianiskich rzemieślników i utrzymane w stylu regionalnym.